Majistral ilaç, hekimin belirli bir hasta için özel olarak yazdığı formüle göre eczacının eczanede hazırladığı kişiye özel ilaçtır. Hazır (fabrikasyon) bir ilacın hastanın ihtiyacını karşılamadığı durumlarda; doz, farmasötik form ya da içerik bakımından hastaya uyarlanmış bir tedavi sunar.
Bu rehberde majistral ne demek, majistral ilaç ne için kullanılır, majistral krem ne işe yarar, eczanede nasıl hazırlanır ve hangi kurallara tabidir sorularını eczacı gözüyle, sade bir dille yanıtlıyoruz.
“Majistral” kelimesi Latince “magister” (usta, öğretmen) kökünden gelir ve Türkçeye Fransızca “magistral” sözcüğü üzerinden geçmiştir. Eczacılıkta “ustanın elinden çıkan, reçeteye göre yapılan” anlamında kullanılır. Bu nedenle internette “magistral/majistral” yazımlarının ikisine de rastlanır; halk arasında ise bu ilaçlara kısaca “eczanede yapılan ilaç” ya da “yapma ilaç” denir.
Mevzuattaki tanım da aynı çerçevededir: Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, majistral ilacı hasta için özel olarak hekim tarafından reçete edilen ve eczanede bu formüle göre hazırlanan ilaç olarak tanımlar. Yani bir ürünün majistral sayılabilmesi için üç unsur birlikte bulunmalıdır: belirli bir hasta, hekim reçetesi ve eczanede hazırlama.
Eczanede gördüğümüz kutulu ilaçlar (müstahzarlar), ruhsatlı tesislerde seri olarak üretilir ve herkes için aynı doz ve formda piyasaya sunulur. Majistral ilaç ise tek bir hasta için, reçete geldiğinde hazırlanır. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
Majistral ilaçlar, standart ticari ilaçların hastaya uymadığı durumlarda tercih edilir. Başlıca kullanım alanları:
Majistral ilacın hangi durumda gerekli olduğuna hekim karar verir; eczacı ise reçeteyi değerlendirerek formülün doğru, güvenli ve farmakopeye uygun biçimde hazırlanmasından sorumludur.
Majistral krem, hekimin reçetede belirttiği etken madde(ler) ile krem, merhem veya pomat bazının eczanede karıştırılmasıyla hazırlanan, cilde uygulanan kişiye özel bir preparattır. En sık dermatoloji reçetelerinde karşılaşılır.
Majistral kremler; hazır kremlerde bulunmayan bir etken madde kombinasyonuna, farklı bir yoğunluğa ya da hastanın cilt tipine uygun bir baza ihtiyaç duyulduğunda yazılır. Ne işe yaradığı tamamen reçetedeki formüle bağlıdır: Aynı adı taşıyan iki majistral krem, farklı hastalar için bambaşka içerikte olabilir.
Bu nedenle başkasına yazılmış bir majistral kremi kullanmak, internetteki “majistral krem tarifleri”ni denemek ya da kremi hekime danışmadan uzun süre kullanmak doğru değildir. Kullanım şekli ve süresi için her zaman hekiminizin talimatlarına ve eczacınızın etikette yazdığı bilgilere uyun.
Majistral ilaç hazırlama, eczacılık mesleğinin en eski ve en özgün uygulamalarından biridir. Süreç genel hatlarıyla şu adımlardan oluşur:
Türkiye’de eczacılık mesleği 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanunun uygulama esasları ise Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yayımlanan Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelikte yer alır. Majistral ilaçlarla ilgili başlıca hükümler şunlardır:
Majistral ilaçların Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geri ödenmesi ise Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) majistral ilaçlara ilişkin hükümlerine ve SGK’nın belirlediği tarifeye göre yapılır. Geri ödeme koşulları zaman zaman güncellendiği için eczacıların SUT değişikliklerini düzenli olarak takip etmesi gerekir.
Majistral ilaç, eczacının yalnızca ilacı teslim eden değil, ilacı üreten sağlık profesyoneli olduğu alandır. Eczacı bu süreçte:
Bu sorumluluk; farmasötik teknoloji bilgisinin güncel tutulmasını, laboratuvar pratiğinin düzenli olarak tekrarlanmasını ve mevzuat değişikliklerinin izlenmesini gerektirir.
Majistral ilaç, hekimin belirli bir hasta için özel olarak yazdığı formüle göre eczacının eczanede hazırladığı kişiye özel ilaçtır. Hazır ilaçların hastaya uygun olmadığı durumlarda kullanılır.
Majistral, Latince “magister” (usta) kökünden gelen ve eczacılıkta “reçeteye göre eczanede hazırlanan” anlamında kullanılan bir terimdir. Halk arasında bu ilaçlara “eczanede yapılan ilaç” veya “yapma ilaç” da denir.
Çocuklar için doz ayarlaması, yutma güçlüğü çeken hastalar için farklı formlar, hazır ilaçlardaki bir yardımcı maddeye alerjisi olanlar, cilt hastalıkları ve piyasada bulunmayan ilaçlar gibi durumlarda, hekimin uygun gördüğü kişiye özel tedavi için kullanılır.
Majistral krem, hekimin belirlediği etken madde ve bazla eczanede hazırlanan, cilde uygulanan kişiye özel bir preparattır. Ne işe yaradığı reçetedeki formüle bağlıdır; bu nedenle yalnızca reçetenin yazıldığı kişi tarafından, hekimin talimatına göre kullanılmalıdır.
Hayır. Mevzuattaki tanım gereği majistral ilaç, hasta için özel olarak hekim tarafından reçete edilen ve eczanede bu formüle göre hazırlanan ilaçtır. Reçetesiz hazırlanan bir ürün majistral ilaç sayılmaz.
Majistral ilaçlar, eczacı tarafından eczanenin laboratuvar kısmında hazırlanır. Yönetmelik, bu bölümün hastalarla irtibatı olmayacak şekilde ayrılmasını ve belirli donanım şartlarını taşımasını öngörür.
Yönetmeliğe göre içten (ağız yoluyla) kullanılacak majistral ilaçların etiketi beyaz, haricen (örneğin cilde) kullanılacakların etiketi kırmızıdır. Etikette eczanenin, hekimin ve hastanın adı ile kullanılış şekli yer alır.
Majistral ilaçların SGK tarafından geri ödenmesi, Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) majistral ilaçlara ilişkin hükümleri ve SGK’nın belirlediği tarifeye göre yapılır. Güncel koşullar için eczacınıza danışabilirsiniz.
Majistral ilaç hazırlama, eczacının mesleki bilgisini doğrudan hastaya dönüştürdüğü bir alandır. Eczacı Çözüm Derneği olarak majistral formülasyon, laboratuvar pratiği ve ilgili mevzuat başlıklarında meslektaşlarımıza yönelik içerikler hazırlıyoruz.
Majistral ve diğer mesleki eğitimlerimizi incelemek için eğitimler sayfamızı ziyaret edebilir, tüm içeriklere erişmek ve dernek çalışmalarına katılmak için hemen üye olabilirsiniz.
Destek