Majistral

Majistral

Majistral ilaç, hekimin belirli bir hasta için özel olarak yazdığı formüle göre eczacının eczanede hazırladığı kişiye özel ilaçtır. Hazır (fabrikasyon) bir ilacın hastanın ihtiyacını karşılamadığı durumlarda; doz, farmasötik form ya da içerik bakımından hastaya uyarlanmış bir tedavi sunar.

Bu rehberde majistral ne demek, majistral ilaç ne için kullanılır, majistral krem ne işe yarar, eczanede nasıl hazırlanır ve hangi kurallara tabidir sorularını eczacı gözüyle, sade bir dille yanıtlıyoruz.

Majistral Ne Demek?

“Majistral” kelimesi Latince “magister” (usta, öğretmen) kökünden gelir ve Türkçeye Fransızca “magistral” sözcüğü üzerinden geçmiştir. Eczacılıkta “ustanın elinden çıkan, reçeteye göre yapılan” anlamında kullanılır. Bu nedenle internette “magistral/majistral” yazımlarının ikisine de rastlanır; halk arasında ise bu ilaçlara kısaca “eczanede yapılan ilaç” ya da “yapma ilaç” denir.

Mevzuattaki tanım da aynı çerçevededir: Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, majistral ilacı hasta için özel olarak hekim tarafından reçete edilen ve eczanede bu formüle göre hazırlanan ilaç olarak tanımlar. Yani bir ürünün majistral sayılabilmesi için üç unsur birlikte bulunmalıdır: belirli bir hasta, hekim reçetesi ve eczanede hazırlama.

Majistral İlaç Nedir? Hazır İlaçlardan Farkı

Eczanede gördüğümüz kutulu ilaçlar (müstahzarlar), ruhsatlı tesislerde seri olarak üretilir ve herkes için aynı doz ve formda piyasaya sunulur. Majistral ilaç ise tek bir hasta için, reçete geldiğinde hazırlanır. Temel farklar şöyle özetlenebilir:

  • Kişiye özeldir: Doz, form ve içerik, hekimin yazdığı formüle göre belirlenir.
  • Seri üretilmez: Endüstriyel olarak bulunmayan ya da hastaya uygun olmayan formülasyonların yerini doldurur.
  • Taze hazırlanır: Çoğu zaman koruyucu madde içermediği veya az içerdiği için raf ömrü kısadır; etikette belirtilen süre içinde kullanılmalıdır.
  • Farmakopeye uygun yapılır: Hazırlama, resmi ilaç standartlarını belirleyen farmakopelerdeki kurallara göre yapılır.

Majistral İlaç Ne İçin Kullanılır?

Majistral ilaçlar, standart ticari ilaçların hastaya uymadığı durumlarda tercih edilir. Başlıca kullanım alanları:

  • Pediatri: Bebek ve çocuklar için uygun dozda hazırlanmış şurup veya süspansiyonlar; yetişkin dozundaki tabletin çocuk dozuna uyarlanması.
  • Dermatoloji: Cilt hastalıklarında hekimin belirlediği etken madde ve bazla hazırlanan krem, merhem, losyon ve pomatlar.
  • Geriatri ve yutma güçlüğü: Tablet yutamayan hastalar için sıvı ya da farklı bir forma uyarlanmış ilaçlar.
  • Alerji ve intolerans: Hazır ilaçlardaki bir yardımcı maddeye (boya, laktoz, koruyucu vb.) karşı hassasiyeti olan hastalar için bu maddeleri içermeyen formüller.
  • Nadir hastalıklar ve piyasada bulunmayan ilaçlar: Ticari formu olmayan ya da geçici olarak bulunamayan ilaçların hekim reçetesiyle hazırlanması.

Majistral ilacın hangi durumda gerekli olduğuna hekim karar verir; eczacı ise reçeteyi değerlendirerek formülün doğru, güvenli ve farmakopeye uygun biçimde hazırlanmasından sorumludur.

Majistral Krem Nedir, Ne İşe Yarar?

Majistral krem, hekimin reçetede belirttiği etken madde(ler) ile krem, merhem veya pomat bazının eczanede karıştırılmasıyla hazırlanan, cilde uygulanan kişiye özel bir preparattır. En sık dermatoloji reçetelerinde karşılaşılır.

Majistral kremler; hazır kremlerde bulunmayan bir etken madde kombinasyonuna, farklı bir yoğunluğa ya da hastanın cilt tipine uygun bir baza ihtiyaç duyulduğunda yazılır. Ne işe yaradığı tamamen reçetedeki formüle bağlıdır: Aynı adı taşıyan iki majistral krem, farklı hastalar için bambaşka içerikte olabilir.

Bu nedenle başkasına yazılmış bir majistral kremi kullanmak, internetteki “majistral krem tarifleri”ni denemek ya da kremi hekime danışmadan uzun süre kullanmak doğru değildir. Kullanım şekli ve süresi için her zaman hekiminizin talimatlarına ve eczacınızın etikette yazdığı bilgilere uyun.

Eczanede Majistral İlaç Hazırlama Süreci

Majistral ilaç hazırlama, eczacılık mesleğinin en eski ve en özgün uygulamalarından biridir. Süreç genel hatlarıyla şu adımlardan oluşur:

  1. Reçetenin değerlendirilmesi: Eczacı, hekimin yazdığı formülü; etken maddelerin uygunluğu, miktarları, birbirleriyle geçimliliği ve farmasötik form açısından kontrol eder. Gerekirse hekimle iletişime geçer.
  2. Hammaddelerin hazırlanması: Formülde yer alan kimyasal maddeler, galenik preparatlar ve bazlar tartılır veya ölçülür. Yönetmelik, bu maddelerin cam şişelerde, ışıktan bozulabilecek olanların renkli şişelerde ve ayrı bir dolapta bulundurulmasını öngörür.
  3. Hazırlama: Eczanenin laboratuvar kısmında, hijyen kurallarına uygun bir çalışma alanında ve periyodik muayenesi yapılmış hassas terazilerle krem, merhem, şurup, süspansiyon, kapsül, fitil gibi formlar hazırlanır.
  4. Ambalajlama: Majistral ilaçlar hiç kullanılmamış, yeni ve uygun ambalajlara konulur.
  5. Etiketleme: Etikete eczanenin, hekimin ve hastanın adı ile ilacın kullanılış şekli yazılır. İçten (ağız yoluyla) kullanılacak ilaçların etiketi beyaz, haricen (cilde vb.) kullanılacakların etiketi kırmızı renklidir.
  6. Hastaya teslim ve bilgilendirme: Eczacı; kullanım şeklini, saklama koşullarını ve son kullanma süresini hastaya açıklar.

Majistral İlaçlarla İlgili Mevzuat

Türkiye’de eczacılık mesleği 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun ile düzenlenir. Kanunun uygulama esasları ise Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yayımlanan Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelikte yer alır. Majistral ilaçlarla ilgili başlıca hükümler şunlardır:

  • Tanım (Madde 4): Majistral ilaç, hasta için özel olarak hekim tarafından reçete edilen ve eczanede bu formüle göre hazırlanan ilaçtır.
  • Laboratuvar kısmı (Madde 21): Hammaddelerin saklanma koşulları, ilaç hazırlanan bankonun malzemesi, terazilerin periyodik muayenesi ve laboratuvarda şehir suyu bulunması gibi şartlar düzenlenir.
  • Etiket ve ambalaj (Madde 31): Etiket içeriği, beyaz/kırmızı etiket ayrımı ve yeni ambalaj zorunluluğu belirlenir.
  • Reçetelerin gizliliği (Madde 32): Eczanede hazırlanmak üzere bırakılan reçeteler dahil, reçetelerin hekim ve hasta (veya yakını) dışındaki kişilere gösterilmesi yasaktır.

Majistral ilaçların Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geri ödenmesi ise Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) majistral ilaçlara ilişkin hükümlerine ve SGK’nın belirlediği tarifeye göre yapılır. Geri ödeme koşulları zaman zaman güncellendiği için eczacıların SUT değişikliklerini düzenli olarak takip etmesi gerekir.

Majistral İlaçta Eczacının Rolü

Majistral ilaç, eczacının yalnızca ilacı teslim eden değil, ilacı üreten sağlık profesyoneli olduğu alandır. Eczacı bu süreçte:

  • Formülün bilimsel ve teknik açıdan uygunluğunu değerlendirir,
  • Doğru hammaddeyi, doğru miktarda ve uygun teknikle kullanır,
  • Hazırlanan ilacın stabilitesini, saklama koşullarını ve kullanım süresini belirler,
  • Hastayı ilacın kullanımı konusunda bilgilendirir,
  • Mevzuatın öngördüğü etiketleme, kayıt ve gizlilik kurallarına uyar.

Bu sorumluluk; farmasötik teknoloji bilgisinin güncel tutulmasını, laboratuvar pratiğinin düzenli olarak tekrarlanmasını ve mevzuat değişikliklerinin izlenmesini gerektirir.

Hastalar İçin Önemli Uyarılar

  • Majistral ilaçlar yalnızca hekim reçetesiyle ve eczacı tarafından hazırlanır; internetten veya reçetesiz olarak temin edilen “majistral” ürünler güvenli değildir.
  • İlacı yalnızca reçetenin yazıldığı kişi kullanmalıdır.
  • Etikette yazan kullanım şekline, saklama koşullarına ve kullanım süresine uyun.
  • Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; doz ve tedaviyle ilgili kararlar için hekiminize ve eczacınıza danışın.

Sıkça Sorulan Sorular

Majistral ilaç nedir?

Majistral ilaç, hekimin belirli bir hasta için özel olarak yazdığı formüle göre eczacının eczanede hazırladığı kişiye özel ilaçtır. Hazır ilaçların hastaya uygun olmadığı durumlarda kullanılır.

Majistral ne demek?

Majistral, Latince “magister” (usta) kökünden gelen ve eczacılıkta “reçeteye göre eczanede hazırlanan” anlamında kullanılan bir terimdir. Halk arasında bu ilaçlara “eczanede yapılan ilaç” veya “yapma ilaç” da denir.

Majistral ilaç ne için kullanılır?

Çocuklar için doz ayarlaması, yutma güçlüğü çeken hastalar için farklı formlar, hazır ilaçlardaki bir yardımcı maddeye alerjisi olanlar, cilt hastalıkları ve piyasada bulunmayan ilaçlar gibi durumlarda, hekimin uygun gördüğü kişiye özel tedavi için kullanılır.

Majistral krem ne işe yarar?

Majistral krem, hekimin belirlediği etken madde ve bazla eczanede hazırlanan, cilde uygulanan kişiye özel bir preparattır. Ne işe yaradığı reçetedeki formüle bağlıdır; bu nedenle yalnızca reçetenin yazıldığı kişi tarafından, hekimin talimatına göre kullanılmalıdır.

Majistral ilaç reçetesiz alınabilir mi?

Hayır. Mevzuattaki tanım gereği majistral ilaç, hasta için özel olarak hekim tarafından reçete edilen ve eczanede bu formüle göre hazırlanan ilaçtır. Reçetesiz hazırlanan bir ürün majistral ilaç sayılmaz.

Majistral ilaçlar nerede hazırlanır?

Majistral ilaçlar, eczacı tarafından eczanenin laboratuvar kısmında hazırlanır. Yönetmelik, bu bölümün hastalarla irtibatı olmayacak şekilde ayrılmasını ve belirli donanım şartlarını taşımasını öngörür.

Majistral ilaçların etiketi neden farklı renklerdedir?

Yönetmeliğe göre içten (ağız yoluyla) kullanılacak majistral ilaçların etiketi beyaz, haricen (örneğin cilde) kullanılacakların etiketi kırmızıdır. Etikette eczanenin, hekimin ve hastanın adı ile kullanılış şekli yer alır.

Majistral ilaçların bedeli SGK tarafından ödenir mi?

Majistral ilaçların SGK tarafından geri ödenmesi, Sağlık Uygulama Tebliği’nin (SUT) majistral ilaçlara ilişkin hükümleri ve SGK’nın belirlediği tarifeye göre yapılır. Güncel koşullar için eczacınıza danışabilirsiniz.

Eczacılar İçin: Majistral Eğitimleri

Majistral ilaç hazırlama, eczacının mesleki bilgisini doğrudan hastaya dönüştürdüğü bir alandır. Eczacı Çözüm Derneği olarak majistral formülasyon, laboratuvar pratiği ve ilgili mevzuat başlıklarında meslektaşlarımıza yönelik içerikler hazırlıyoruz.

Majistral ve diğer mesleki eğitimlerimizi incelemek için eğitimler sayfamızı ziyaret edebilir, tüm içeriklere erişmek ve dernek çalışmalarına katılmak için hemen üye olabilirsiniz.

Bu alanda eğitim alın
Sertifikalı programlarımıza göz atın.
Programları Gör

Destek